Τόραχ
Μάρσα Χαντάτ Οινονομοπούλου
Aρχικά τα Ιωάννινα κατακτήθηκαν από τους Ιταλούς και οι Εβραίοι δε βρέθηκαν αντιμέτωποι με διακρίσεις σε βάρος τους απ' τους κατακτητές έως την παράδοση της Ιταλίας τον
Σεπτέμβριο του 1943.
Μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους Γερμανούς, η Εβραϊκή ηγεσία υιοθέτησε μια πολιτική αναμονής, ελπίζοντας ότι και οι Γερμανοί θα τους αφήσουν ήσυχους επίσης. Οι Γερμανοί είπαν σε μέλη κοινοτήτων ότι τα Ιωάννινα δε θα μοιράζονταν την τύχη της Θεσσαλονίκης, γιατί οι Εβραίοι των Ιωαννίνων, ως ομιλητές της Ελληνικής γλώσσας, δεν συνδέονταν με τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης που μιλούσαν Λαδίνο.
Mαρτυρίες από την παράδοση χρονολογούν την παρουσία των Εβραίων στα Ιωάννινα το 70 π.Χ. Οι Εβραίοι των Ιωαννίνων ίδρυσαν μια Ρομανιώτικη κοινότητα, η οποία απαρτιζόταν από Ελληνο-Εβραίους ήδη εγκατεστημένους στην πόλη πριν την εισροή των Σεφαραδιτών τον 15ο και 16ο αιώνα.
Σε αντίθεση με άλλες Εβραϊκές κοινότητες της περιόδου, οι Εβραίοι των Ιωαννίνων διέσωσαν το πολιτιστικό τους παρελθόν και διατήρησαν αυτόν τον πολιτισμό και το ιδιαίτερο τυπικό μέχρι σήμερα.
To Mάρτιο του 1944, όμως, ο πρόεδρος της Εβραϊκής κοινότητας Ιωαννίνων,
ιατρός Ιωσήφ Κοφινάς, συνελήφθη. Στη διάρκεια της κράτησής του έμαθε
για τα σχέδια των Γερμανών να απελάσουν Εβραίους και έστειλε κρυφά
σημείωμα στον Σαβέτα Καμπέλη, εξέχον μέλος της Εβραϊκής κοινότητας , συμβουλεύοντας τους Εβραίους
να τραπούν σε φυγή. Δυστυχώς, ο Καμπέλης επέλεξε να μη μεταδώσει την προειδοποίηση στους Εβραίους
των Ιωαννίνων, και στις 25 Μαρτίου 1944, όλη η Εβραϊκή κοινότητα των 1.860 ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του Καμπέλη, απελάθηκε στο ’ουσβιτζ-Μπιρκενάου. Ο Καμπέλης συνειδητοποίησε πολύ αργά τη λαθεμένη κρίση του.
Μνημείο για το Ολοκαύτωμα
Μάρσα Χαντάτ Οινονομοπούλου
Σήμερα μόνο 35 Εβραίοι κατοικούν στα Ιωάννινα: είναι οι μόνοι εναπομείναντες μιας κάποτε Ρομανιώτικης Εβραϊκής κοινότητας.

Η Ιωάννινα Σήμερα
ΕΟΤ

Απελάσεις - 25 Μαρτίου 1944
Συναγωγή και Μουσείου
Κεχίλα Κεντόσα Γιάννενα